Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam kết thúc 2025 với kim ngạch gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm trước, mở ra cột mốc quan trọng cho cuộc đua xanh hoá vào 2026.
Quý IV 2025: Giai đoạn nước rút quyết định
Nếu nhìn toàn bộ năm 2025 như một cuộc đua, thì quý IV chính là đoạn cuối quyết định. Xuất khẩu thủy sản trong 3 tháng cuối năm đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm 2024. Tháng 12 một mình đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2%, cho thấy nhu cầu cuối năm đã hồi phục mạnh mẽ.
Cấu trúc mặt hàng: Tôm dẫn đầu, tôm hùm bùng nổ
Trong danh mục sản phẩm, tôm vẫn là trụ cột, đóng góp khoảng 4,65 tỷ USD – tăng 20% so với 2024. Đặc biệt, tôm hùm xuất khẩu tăng hơn gấp đôi, đạt khoảng 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ tại các thị trường châu Á, nhất là Trung Quốc.
Cá tra đạt kim ngạch 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% trong quý IV do áp lực từ quy định MMPA của Mỹ và thiếu hụt nguyên liệu.
Thị trường tiêu thụ: Trung Quốc, Hồng Kông và Mỹ
Thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hồng Kông, ghi nhận mức tăng trưởng 22,9% trong quý cuối năm. Các doanh nghiệp đã tận dụng thời điểm lễ hội để đẩy mạnh xuất khẩu, đồng thời tối ưu nguồn lực để đáp ứng nhu cầu tăng cao.
Ở Mỹ, tháng 12 là giai đoạn “chạy deadline” trước các quy định MMPA và lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 đối với 12 loài cá không được công nhận. Thêm vào đó, thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố cuối tháng 2/2026, khiến nhiều doanh nghiệp phải điều chỉnh lịch giao hàng và hồ sơ tuân thủ.
Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược đa thị trường
Trong nhóm doanh nghiệp hàng đầu, STAPIMEX đạt 309,8 triệu USD, Minh Phú (các pháp nhân Cà Mau và Hậu Giang) hơn 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 cá tra với 249,0 triệu USD.
Các tập đoàn như Phát Lợi, An Hải và CASES đã chuyển hướng sang sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc, tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và CPTPP (hơn 3 tỷ USD) để giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ.
Thách thức tiêu chuẩn xanh và quản trị chuỗi cung ứng
Quý IV cũng bộc lộ các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA, đặc biệt ảnh hưởng đến nhóm hải sản khai thác. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và nâng chuẩn tuân thủ để duy trì thị phần ở các thị trường khó tính.
Doanh nghiệp cần triển khai hệ thống nhật ký khai thác, chứng nhận bảo vệ động vật biển và chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng, tránh rủi ro “cú phanh” khi chính sách thay đổi.
Triển vọng 2026: Thương mại xanh và đa dạng hoá thị trường
Năm 2026, thước đo thành công sẽ không chỉ là doanh thu mà còn là khả năng thích ứng với yêu cầu xanh hoá, minh bạch chuỗi cung ứng và chiến lược chuyển dịch thị trường chủ động. Các doanh nghiệp nên tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng, tối ưu chuỗi lạnh và đẩy mạnh kênh bán hàng hiện đại để đáp ứng tiêu chuẩn mới.
Với nền tảng 2025, ngành thủy sản Việt Nam có tiềm năng hướng tới phát triển bền vững, miễn là duy trì quản trị rủi ro và đáp ứng các chứng chỉ xanh ngày càng khắt khe.