Nội dung chính
Đặt vấn đề: Bộ Tài chính lấy ý kiến dự thảo Thông tư kế toán cho tài sản mã hóa
Bộ Tài chính đang thu thập ý kiến công chúng về dự thảo Thông tư hướng dẫn kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa, nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý và chuẩn hoá báo cáo tài chính từ năm tài chính 2026.
Cụ thể hoá Nghị quyết 05/2025 và định vị bản chất tài sản mã hóa
Dự thảo được xây dựng dựa trên Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, Luật Kế toán đã sửa đổi và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ. Theo đó, tài sản mã hóa không được xem là tiền tệ, chứng khoán hay tài sản tài chính truyền thống mà là “tài sản số có tài sản cơ sở là tài sản thực, được kiểm soát bằng khóa riêng tư, có giá trị thị trường và chỉ giao dịch trên sàn được cấp phép”. Việc phân loại này đưa chúng vào nhóm tài sản đầu tư phi tài chính, tạo tiền đề cho việc lựa chọn khung kế toán phù hợp.
Khoảng trống kế toán trong giai đoạn thí điểm
Hiện hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam chưa có hướng dẫn chi tiết cho tài sản mã hóa. Bộ Tài chính nhấn mạnh rằng, để duy trì tính minh bạch và giảm rủi ro pháp lý, các tổ chức cần có quy trình hạch toán, trình bày và công bố thông tin thống nhất. Dự thảo đề xuất áp dụng chuẩn mực kế toán Việt Nam (Thông tư 99/2025/TT-BTC) kết hợp tham chiếu có chọn lọc các chuẩn mực quốc tế như IFRS, cho phép ghi nhận tài sản mã hóa dưới dạng hàng tồn kho, tài sản vô hình hoặc nợ phải trả tùy theo mục đích nắm giữ.
Nguyên tắc kế toán cho ba nhóm chủ thể chính
1. Tổ chức cung cấp dịch vụ (sàn giao dịch, lưu ký, nền tảng phát hành): Áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp, thiết kế sổ sách riêng biệt cho tài sản mã hóa và tiền của khách hàng. Yêu cầu quản lý tách biệt hoàn toàn, mở sổ chi tiết cho từng khách hàng.
2. Hoạt động tự doanh tài sản mã hóa: Hạch toán tương tự như kinh doanh chứng khoán, bao gồm việc trích lập dự phòng rủi ro. Doanh thu từ dịch vụ lưu ký, quản lý và chuyển giao được ghi nhận trong doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.
3. Tổ chức phát hành tài sản mã hóa: Thu tiền từ phát hành được ghi nhận như vay vốn, không tính là vốn chủ sở hữu hay doanh thu ngay lập tức.
4. Nhà đầu tư tổ chức trong nước: Hạch toán theo nguyên tắc đầu tư tài chính, phân loại tài khoản và phương pháp ghi nhận dựa trên mục đích và thời gian nắm giữ. Hiện dự thảo chưa mở rộng hướng dẫn cho nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài.
Thủ tục rút gọn, không tạo gánh nặng hành chính
Vì tính chất thí điểm và nhu cầu giải quyết nhanh các vấn đề thực tiễn, Bộ Tài chính sẽ áp dụng quy trình rút gọn khi ban hành Thông tư. Nội dung tập trung vào các nguyên tắc kế toán cốt lõi, không yêu cầu thêm thủ tục hành chính mới hay tăng chi phí nhân sự cho các cơ quan quản lý.
Kiểm toán sẽ vẫn tuân thủ Luật Kiểm toán độc lập hiện hành; các tổ chức tham gia thị trường sẽ chịu kiểm toán nếu thuộc đối tượng bắt buộc theo quy định pháp luật.
Triển vọng và tầm quan trọng
Theo kế hoạch, Thông tư sẽ có hiệu lực từ năm tài chính 2026 và duy trì trong suốt giai đoạn thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Đây được xem là bước nền tảng giúp hình thành khung kế toán thống nhất, tăng tính minh bạch và tạo tiền đề cho việc hoàn thiện thể chế trong các giai đoạn tiếp theo. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (2024), tổng giá trị giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam đã vượt 150 tỷ đồng, cho thấy nhu cầu cấp thiết của một khung kế toán chuẩn.
Những thay đổi này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ tài chính mà còn góp phần bảo vệ nhà đầu tư và nâng cao uy tín của thị trường tài sản mã hóa trên trường quốc tế.